İşletmeler için satın alınan makine, araç, demirbaş gibi varlıkların ekonomik ömrü boyunca değer kaybetmesi kaçınılmazdır. Bu değer kaybının mali kayıtlara doğru şekilde yansıtılması ise amortisman hesaplama ile mümkündür. Amortisman, yalnızca bir muhasebe işlemi değil; aynı zamanda işletmenin vergi yükümlülüklerini ve finansal tablolarını doğrudan etkileyen kritik bir süreçtir. O halde amortismanın süreci hesaplanır? Uygulanabilecek yöntemler neler ve farklı varlık türleri için hesaplama tabloları nasıl oluşturulur? Tüm ayrıntıları inceleyelim.
Amortisman, işletmenin aktifinde bulunan uzun ömürlü varlıkların (örneğin makine, bilgisayar, araç veya ofis mobilyaları) kullanım süresince aşınma, yıpranma veya teknolojik eskime nedeniyle değer kaybının belirli yöntemlerle giderleştirilmesidir.
Böylece işletme hem varlığın maliyetini yıllara yayarak gider yazar hem de vergiye esas kazancını daha doğru şekilde hesaplar. Daha fazla detaya “Amortisman Nedir? Amortisman Yöntemleri Nelerdir?” başlıklı yazı ile ulaşabilirsiniz.
Amortisman Hesaplama Yöntemleri Nelerdir?
Türkiye’de 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) kapsamında işletmelerin kullanabileceği amortisman ayırma yöntemleri şunlardır:
1. Normal Amortisman Hesaplama
Varlığın maliyeti, faydalı ömrüne eşit şekilde dağıtılır (Maliyet / Faydalı Ömür (yıl).
Örneğin 100.000 TL değerinde ve 5 yıl faydalı ömrü olan bir makineye her yıl 20.000 TL amortisman ayrılır.
2. Hızlandırılmış Amortisman Hesaplama
Varlığın ilk yıllarında daha yüksek, sonraki yıllarda daha düşük tutarlarda amortisman ayrılır. Teknolojik olarak çabuk değer kaybeden varlıklarda, giderleri erken yıllara yoğunlaştırarak vergi avantajı sağlar.
Maliyet x Amortisman Oranı x 2 (İlk yıl için)
Örneğin 100.000 TL değerinde bir makine %20 oranla amortismana tabi tutuluyorsa, ilk yıl 40.000 TL, sonraki yıllarda azalan tutarlar ayrılır.
3. Kıst Amortisman Hesaplama
Yıl ortasında alınan varlıklar için, yalnızca kalan aylar üzerinden amortisman ayrılır.
Örneğin Temmuz ayında alınan ve normalde yıllık 12.000 TL amortismanı olan bir bilgisayar için, ilk yıl sadece 6 aylık (6.000 TL) amortisman hesaplanır. Araçlar için de sık tercih edilir.
Amortisman Hesaplama Tablosu
Aşağıdaki tablo ile 100.000 TL maliyetli ve 5 yıl ömürlü bir makineye farklı yöntemlerle amortisman ayırmayı özetleyebiliriz:
Varlık türüne göre değişen amortisman oranlarını görüntülemek için “Amortisman Oranları 2025 Amortisman Oranı Nasıl Bulunur?” adlı yazıya göz atabilirsiniz.
Araçlarda Amortisman Hesaplama
İşletmelerin aktifine kayıtlı binek araçlar da amortismana tabidir. Binek otomobillere 5 yıl üzerinden amortisman ayrılır. Örneğin 600.000 TL maliyetli bir araç için her yıl 120.000 TL amortisman gideri yazılır (Normal yöntemle).
Motorlu taşıtların ÖTV ve KDV’sinin belirli tutarları da amortismana konu edilebilir. (2025 için limitler GİB tarafından açıklanır).
Demirbaş Amortisman Hesaplama
Ofis mobilyaları, bilgisayarlar, yazıcılar gibi işletme demirbaşları için de amortisman ayrılır. Örneğin 20.000 TL değerindeki bir ofis masası için 5 yıl boyunca yıllık 4.000 TL gider yazılır. VUK’a göre belirlenen tutarın altında kalan demirbaşlar doğrudan gider yazılabilir.
Hangi Yöntem Ne Zaman Seçilmeli?
İster araç, ister demirbaş olsun; her işletmenin kendi ihtiyaçlarına ve varlık yapısına uygun bir yöntemi tercih etmesi gerekir. Düzenli oluşturulan amortisman tablosu, işletmenin mali yapısını net görmesini yardımcı olabilir. Buna göre hangi yöntemi ne zaman seçeceğinize destek olması için şu önerilerde bulunulabilir:
- Normal amortisman – Uzun süre kullanılan, hızlı değer kaybetmeyen varlıklarda uygundur.
- Hızlandırılmış amortisman (Azalan bakiyeler) – Teknolojik cihazlar, bilgisayar ve makineler için avantajlıdır.
- Kıst amortisman – Yıl içinde alınan varlıklar için zorunlu olarak uygulanır (Araba).
Şirketler zaman zaman araba kiralamak ile satın almak arasında kararsız kalabilir. “Şirket Üzerine Araç Almak & Şirket Aracı Kiralamak mı?” başlıklı yazıyı okuyarak hangisinin işletmenize daha uygun olduğunu görebilirsiniz.
