Vergi mükellefi olan herkes için –ister kâğıt üzerinde ister elektronik ortamda olsun– bir muafiyet söz konusu değilse defter tutma yükümlülüğü var. Ticari faaliyetlerden doğan gelir ve giderlerin kayıt altına alınmasını sağlayan ticari defterler, tacir sıfatıyla faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin sorumluluğunda. Nitekim uygulanma şekli ise Türk Ticaret Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu ile Vergi Usul Kanunu çerçevesinde düzenlenir. Defter tutma hadleri ve defter tutma usulleri hakkında merak edilen tüm detayları yazının devamında bulabilirsiniz.
Her yıl işletme hesabı ve bilanço esasına göre defter tutma sınırları, VUK tebliğleri ile belirlenip Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giriyor. 2025’e ilişkin rakamlar netleşmiş durumda.
Ancak 2026 için henüz Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından resmi bir açıklama yapılmadı. Çünkü yıl devam ediyor ve bu yılki hadleri aşan mükellefler bir sonraki takvim yılında geçiş yapmalı.
Buna rağmen, yeniden değerleme oranları dikkate alınarak TÜRMOB 2026’ya dair güçlü öngörüler paylaştı. Bu tahminler, işletmelerin önümüzdeki yıl hangi defter tutma usulüne tabi olabileceğine dair yol gösterici nitelikte. Aşağıda, 2026 için öngörülen bilanço esasına göre defter tutma sınırlarını inceleyebilirsiniz:
| VUK Madde 177 | Hadlerin Konusu (Faaliyet Türü) | 2025 Yılı Haddi (TL) | I. Sınıftan II. Sınıfa Geçiş Haddi (%20 Eksiği) | II. Sınıftan I. Sınıfa Geçiş Haddi (%20 Fazlası) |
| 1. Bent | Yıllık Alım Tutarı | 2.000.000 | 1.600.000 | 2.400.000 |
| 1. Bent | Yıllık Satış Tutarı | 2.800.000 | 2.240.000 | 3.360.000 |
| 2. Bent | Yıllık Gayrisafi İş Hasılatı | 1.100.000 | 880.000 | 1.320.000 |
| 3. Bent | İş Hasılatının 5 Katı + Yıllık Satış Tutarı | 2.000.000 | 1.600.000 | 2.400.000 |
Detaylı bilgiyi TÜRMOB’un yayınladığı bu sirküler ile edinebilirsiniz.
Defter Tutma Hadleri Nasıl Hesaplanır?
Örneğin uzun süredir işletme hesabı esasına göre defter tutan bir mükellefin 2026’da hangi defterleri kullanacağı belirlenirken, 2025’e ait alış, satış ve gayrisafi iş hasılatı rakamları esas alınır. Bu tutarlar, 1 Ocak 2026 itibarıyla geçerli olacak ve tabloda öngörülen hadlerle karşılaştırılarak doğru sınıflandırma yapılmalıdır.
İş hacmi bakımından II. sınıf tüccarlar, belirli koşulların gerçekleşmesi halinde bir sonraki hesap döneminden itibaren I. sınıfa geçmek zorundadır. Bu koşullar şunlardır:
- Bir hesap döneminde iş hacminin, VUK 177. maddesinde belirlenen sınırları %20’den fazla aşması,
- Veya iki hesap dönemi üst üste iş hacminin, söz konusu sınırların %20’ye kadar üzerinde gerçekleşmesi.
Defter tutma hadleri hesaplama robotuna buradan ulaşabilirsiniz.
Defter Tutma Hadleri KDV Dahil mi?
Hesaplamalarda KDV dahil değil, hariç tutarlar dikkate alınır. Dolayısıyla işletmenin bilanço esasına mı yoksa işletme hesabı esasına mı tabi olacağı belirlenirken, satış, alış ve gayrisafi iş hasılatı rakamları net (KDV’siz) tutarlar üzerinden değerlendirilmelidir.
Defter Tutma ve Sorumluluğu Nedir?
İşletmenin tüm mali işlemlerini kayıt altına alarak gelir-gider durumu, varlıklar, borç ve alacakları Gelir İdaresi Başkanlığı’na (GİB) resmi ve düzenli beyan etmesi anlamına gelir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 18. maddesi uyarınca, tacir sıfatına sahip olan tüm gerçek ve tüzel kişiler, mevzuatın öngördüğü ticari defterleri tutmakla yükümlüdür. Ayrıca 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 171. maddesi, defter tutmanın gerekçelerini ayrıntılı düzenlemiştir.
Defter Tutma Zorunluluğu ve Tutulacak Defterler
Vergi Usul Kanunu’nun 176. maddesi, tüccarları defter tutma usulleri bakımından iki gruba ayırır. Buna göre ticari faaliyetlerinden elde edilen gelir, belirlenen hadleri aşanlar birinci sınıf, bu sınırın altında kalanlar ise ikinci sınıf tüccar kabul edilir.
Birinci sınıf tüccarlar, daha yüksek gelir grubunda yer aldıkları için bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlüdür. Bilanço esasına göre defter tutma mecburiyeti olan birinci sınıf tüccarların; yevmiye defteri, defter-i kebir ve envanter defterini düzenli olarak tutmaları zorunludur.
İkinci sınıf tüccarlar, defterlerini işletme hesabı esasına göre tutarlar. Gelir durumuna bağlı olarak, bir takvim yılı içinde bu iki sınıf arasında geçiş yapılması mümkündür. İşletme hesabı esasına tabi olanlarda ise yalnızca işletme hesabı defteri bulunur.
Bilanço esasında borç ve alacak işlemleri çift taraflı kayıt sistemi ile izlenirken, işletme esasına göre ise gelir ve giderler basit, tek taraflı kayıt yöntemi ile kaydedilir.
| Defter Tutma Usulü | Kimler için Geçerli? | Tutulması Gereken Defterler |
| Bilanço Esası | Kazancı belirli limitin üzerindeki tüm şirketler, anonim ve limited gibi sermaye şirketleri | – Yevmiye Defteri (Günlük defter) – Defter-i Kebir (Büyük defter) – Envanter Defteri – Yönetim Kurulu Karar Defteri (Anonim şirketlerde) – Pay Defteri – Genel Kurul Toplantı ve Müzakere Defteri |
| İşletme Hesabı Esası | Belirli limitin altındaki tüm işletmeler ve şahıs firmaları (Defter tutma hadleri altında kalanlar) | – İşletme Hesabı Defteri |
Ticari Defter Tutma Zorunluluğu Olmayanlar
Vergi Usul Kanunu’nun 173. maddesi, defter tutma zorunluluğu açısından bazı istisnalar getirmiştir. Aşağıdaki kişi ve işletmeler bu süreçten muaftır:
- Gelir vergisinden muaf esnaflar ve gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçiler,
- Gelir Vergisi Kanunu’na göre kazançları basit usulde tespit edilen mükellefler,
- Kurumlar vergisinden muaf olan kamuya ait iktisadi işletmeler ile dernek ve vakıfların ticari faaliyette bulunan işletmeleri.
👉 Hatırlatma
- 1 Ocak 2025 itibarıyla bilanço esasına göre defter tutacak tüm mükellefler –ister zorunluluk kapsamında olsun isterse kendi tercihiyle– e-Defter uygulamasına geçmek zorundadır. İşletme hesabı esasına tabi olanlar ise defterlerini Defter Beyan Sistemi üzerinden elektronik ortamda tutmakla yükümlüdür.
- Artık hem e-Defter kapsamındaki Yevmiye ve Kebir defterleri hem de Defter Beyan Sistemi’ndeki işletme hesabı defteri için noter onayı şartı ortadan kalktı.
- Üstelik envanter defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul defteri gibi diğer yasal defterler de elektronik ortamda tutulmaya başlayacak; açılış ve kapanış onaylarında artık noter işlemine gerek kalmayacak (“ETDS Nedir? ETDS Kimlere Zorunlu?” adlı yazıda detaylı bilgi bulabilirsiniz).
Bu düzenleme, mükellefler için hem zaman hem de maliyet avantajı sağlarken, muhasebe süreçlerinin çok daha dijital ve pratik bir şekilde yürütülmesine imkân tanıyor.
e-Defter ile ilgili merak ettiklerinizi bu içeriklerde bulabilirsiniz👇
e-Defter Nedir? Kimlere Zorunlu? Nasıl Tutulacak? Kimler Kullanır?
e-Defter Başvuru Nasıl Yapılır? 2025
Basit Usul Kalkıyor mu? 2025’te Alınan Karar ve 2026’da Neler Bekliyor?
Basit Usulden Gerçek Usule Geçişte Bunlara Dikkat!
Gerçek Usul Katma Değer Vergisi Nedir? Gerçek Usul Basit Usul Farkı Neler?
e-Belgeleri Güvenli Yöneten E-Dönüştür ile Tanışın!İşletmeniz için en uygun teklifi alın:
Formu doldurun, işletmenizin e-fatura veya e-arşiv fatura ihtiyaçlarına göre çözümleri birlikte üretelim ve yapacağınız alımları en verimli hale getirelim.
